KLINIČKA UPOTREBA FENO-a KOD ASTME

Interpretacija izdahnutog NO kod astme

U Smjernicama kliničke prakse Američkog torakalnog društva predložena je jednostavnija metoda za interpretaciju FeNO:

• FeNO manji od 25 ppb kod odraslih i manji od 20 ppb kod djece mlađe od 12 godina ukazuje na odsustvo eozinofilne upale disajnih puteva.
• FeNO veći od 50 ppb kod odraslih ili veći od 35 ppb kod djece ukazuje na eozinofilnu upalu disajnih puteva.
• Vrijednosti FeNO između 25 i 50 ppb kod odraslih (20 do 35 ppb kod djece) treba tumačiti oprezno, uzimajući u obzir kliničku situaciju.
• Rastući FeNO s promjenom većom od 20 posto i više od 25 ppb (20 ppb kod djece) u odnosu na prethodno stabilan nivo ukazuje na povećanu eozinofilnu upalu disajnih puteva, ali postoje velike interindividualne razlike.
• Smanjenje FeNO veće od 20 posto za vrijednosti preko 50 ppb ili više od 10 ppb za vrijednosti manje od 50 ppb može biti klinički značajno.

Dijagnoza i karakterizacija astme

Globalna inicijativa za astmu savjetuje da se FeNO ne koristi za dijagnozu astme, jer možda neće biti povišen kod neeozinofilne astme, a može biti povišen kod bolesti koje nisu astma, kao što su eozinofilni bronhitis ili alergijski rinitis.

Kao vodič za terapiju

Međunarodne smjernice predlažu korištenje nivoa FeNO, pored drugih procjena (npr. kliničke njege, upitnika) za usmjeravanje započinjanja i prilagođavanja terapije za kontrolu astme.

Upotreba u kliničkim istraživanjima

Izdahnuti dušikov oksid ima važnu ulogu u kliničkim istraživanjima i vjerovatno će pomoći u proširenju našeg razumijevanja astme, kao što su faktori odgovorni za egzacerbacije astme i mjesta i mehanizmi djelovanja lijekova za astmu.

UPOTREBA KOD DRUGIH RESPIRATORNIH BOLESTI

Bronhiektazije i cistična fibroza

Djeca s cističnom fibrozom (CF) imaju niže nivoe FeNO u odnosu na odgovarajuće kontrolne grupe. Nasuprot tome, jedna studija je otkrila da pacijenti s bronhiektazijama bez CF imaju povišene nivoe FeNO, a ovi nivoi su bili u korelaciji sa stepenom abnormalnosti vidljivim na CT snimku grudnog koša.

Intersticijska bolest pluća i sarkoidoza

U studiji pacijenata sa sklerodermom, uočena je veća količina izdisanog NO kod pacijenata sa intersticijskom plućnom bolešću (ILD) u poređenju sa onima bez ILD, dok je u drugoj studiji utvrđeno suprotno. U studiji sa 52 pacijenta sa sarkoidozom, srednja vrijednost FeNO bila je 6,8 ppb, što je znatno manje od granične vrijednosti od 25 ppb koja se koristi za označavanje upale astme.

Hronična opstruktivna bolest pluća

FE_NONivoi su minimalno povišeni kod stabilne KOPB, ali se mogu povećati kod teže bolesti i tokom egzacerbacija. Pušači imaju približno 70 posto niže nivoe FeNO. Kod pacijenata sa KOPB-om, nivoi FeNO mogu biti korisni u utvrđivanju prisustva reverzibilne opstrukcije disajnih puteva i određivanju odgovora na glukokortikoide, iako to nije procijenjeno u velikim randomiziranim ispitivanjima.

Varijantna astma uzrokovana kašljem

FENO ima umjerenu dijagnostičku tačnost u predviđanju dijagnoze astme uzrokovane kašljem (CVA) kod pacijenata s kroničnim kašljem. U sistematskom pregledu 13 studija (2019 pacijenata), optimalni granični raspon za FENO bio je od 30 do 40 ppb (iako su u dvije studije zabilježene niže vrijednosti), a zbirna površina ispod krive bila je 0,87 (95% CI, 0,83-0,89). Specifičnost je bila veća i konzistentnija od osjetljivosti.

Neastmatični eozinofilni bronhitis

Kod pacijenata sa neastmatskim eozinofilnim bronhitisom (NAEB), eozinofili u sputumu i FENO su povećani u rasponu sličnom kao kod pacijenata sa astmom. U sistematskom pregledu četiri studije (390 pacijenata) kod pacijenata sa hroničnim kašljem uzrokovanim NAEB-om, optimalne granične vrijednosti FENO bile su od 22,5 do 31,7 ppb. Procijenjena osjetljivost bila je 0,72 (95% CI 0,62-0,80), a procijenjena specifičnost 0,83 (95% CI 0,73-0,90). Stoga je FENO korisniji za potvrdu NAEB-a nego za njegovo isključivanje.

Infekcije gornjih disajnih puteva

U jednoj studiji pacijenata bez osnovne plućne bolesti, virusne infekcije gornjih disajnih puteva dovele su do povećanja FENO.

Plućna hipertenzija

NO je dobro poznat kao patofiziološki medijator u plućnoj arterijskoj hipertenziji (PAH). Pored vazodilatacije, NO reguliše proliferaciju endotelnih ćelija i angiogenezu, te održava cjelokupno zdravlje krvnih sudova. Zanimljivo je da pacijenti sa PAH imaju niske vrijednosti FENO.

Čini se da FENO također ima prognostički značaj, s poboljšanim preživljavanjem kod pacijenata koji imaju povišen nivo FENO uz terapiju (blokatori kalcijumskih kanala, epoprostenol, treprostinil) u poređenju s onima koji ga nemaju. Dakle, niski nivoi FENO kod pacijenata sa PAH i poboljšanje uz efikasne terapije ukazuju na to da bi mogao biti obećavajući biomarker za ovu bolest.

Primarna cilijarna disfunkcija

Nazalni NO je vrlo nizak ili odsutan kod pacijenata s primarnom cilijarnom disfunkcijom (PCD). Upotreba nazalnog NO za skrining PCD kod pacijenata s kliničkom sumnjom na PCD razmatra se zasebno.

Drugi uslovi

Pored plućne hipertenzije, druga stanja povezana sa niskim nivoima FENO uključuju hipotermiju i bronhopulmonalnu displaziju, kao i upotrebu alkohola, duhana, kofeina i drugih droga.